Kompostownik zimą: czy kompost pracuje w mrozie i co do niego wrzucać
Kompost zimą pracuje, ale dużo wolniej. Im zimniej, tym mniej aktywne są mikroorganizmy, a gdy cała pryzma zamarznie, rozkład staje. Duża, dobrze okryta pryzma potrafi jednak utrzymać ciepło w środku przez sporą część zimy. Resztki kuchenne możesz dokładać przez cały sezon, przekładając je liśćmi, kartonem albo słomą, a pryzmy nie przerzucaj aż do wiosny.
Ten poradnik jest dla Ciebie, jeśli masz kompostownik w ogrodzie lub na działce i nie chcesz od listopada do marca wyrzucać obierek do zmieszanych. Wyjaśniamy, co dzieje się w pryzmie, gdy przychodzi mróz, jak ją okryć i jak wiosną znów ją rozruszać.
Czy kompost rozkłada się w mrozie?
Rozkład zwalnia wraz ze spadkiem temperatury, ale nie zatrzymuje się od razu. Staje dopiero wtedy, gdy zamarznie cała zawartość pryzmy (1).
Kompost robią bakterie, grzyby i promieniowce. Na początku procesu, w zakresie od 0 do 40°C, dominują bakterie mezofilne. Gdy pryzma rozgrzeje się powyżej 40°C, przewagę zdobywają bakterie termofilne (3). Zimą, przy chłodnej pryzmie, pracują głównie te pierwsze, i to na zwolnionych obrotach.
Mikroorganizmy nie giną od mrozu. Przeczekują zimę i wracają do pracy, gdy materiał się ogrzeje (1). Dlatego zima to dla kompostownika przerwa, a nie koniec.
Dlaczego duża pryzma zamarza później niż mała?
Bo mikroorganizmy w środku dużej pryzmy wytwarzają ciepło, a zewnętrzne warstwy działają jak izolacja. W małej pryzmie ciepło szybko ucieka i całość łatwiej zamarza (2)(4).
Specjaliści z Oregon State University zalecają, żeby pryzma miała co najmniej 1 jard sześcienny materiału, czyli około 0,75 m³ (2). To mniej więcej sześcian o boku 90 cm. Mniejsza kupka też się rozłoży, ale zimą prawie na pewno przemarznie na wskroś.
Jeśli masz mały kompostownik, nie martw się. Po prostu przyjmij, że do wiosny będzie on raczej magazynem resztek niż miejscem aktywnego rozkładu.
Czy zimą można wrzucać resztki kuchenne do kompostownika?
Tak. Obierki, fusy z kawy czy resztki warzyw możesz dokładać przez całą zimę, ale zawsze przekładaj je materiałem brązowym (1).
Resztki kuchenne są mokre i bogate w azot. Gdy leżą same, zbijają się w zimną, mazistą warstwę, która po roztopach zaczyna gnić. Suche liście, pocięty karton, słoma albo trociny z nieimpregnowanego drewna wchłaniają nadmiar wody i zostawiają w pryzmie wolne przestrzenie na powietrze.
Prosty sposób: jesienią odłóż worek suchych liści albo kilka kartonów pod dach, obok kompostownika. Zimą każdą porcję resztek przysypujesz garścią brązowego materiału. Liście trzymaj w suchym miejscu, bo mokre zlepiają się w zbite płaty (1).
Jeśli pryzma jest duża i ciepła, świeże resztki wkładaj do środka. Zrób dołek w pryzmie, wrzuć resztki, przykryj je kompostem i dopiero na wierzch daj warstwę izolacji (4). W środku jest najcieplej, więc tam rozkład trwa najdłużej.
Czy zamarznięte resztki szkodzą kompostowi?
Nie. Zamarznięte resztki po prostu czekają, a gdy zrobi się cieplej, rozkładają się normalnie (5).
Zamarznięty materiał ma nawet plusy: mniej pachnie i słabiej przyciąga zwierzęta (5). Pamiętaj tylko, że zmrożone resztki nie osiadają. W małym pojemniku miejsce może się skończyć przed wiosną. Wtedy trzymaj nadwyżkę w zamykanym wiadrze przy domu albo wybierz z dołu kompostownika gotowy kompost, żeby zrobić miejsce (1)(5).
Jak ocieplić kompostownik na zimę?
Okryj pryzmę grubą warstwą liści lub słomy, a od strony wiatru możesz ją obstawić belami słomy. Kompostownik zamknięty z pokrywą sam w sobie trzyma ciepło lepiej niż otwarta kupka.
Sprawdzone sposoby:
- warstwa suchych liści albo igliwia na wierzchu pryzmy (4),
- bele słomy lub siana ustawione wokół pryzmy, zwłaszcza od strony zimnego wiatru (2),
- plandeka, która chroni przed deszczem, śniegiem i zimnym powietrzem (2),
- osłonięte miejsce, na przykład przy ścianie budynku albo żywopłocie.
Kompostownik plastikowy z pokrywą lub drewniany z daszkiem już częściowo chroni przed śniegiem i wiatrem. Mimo to warstwa liści pod pokrywą nie zaszkodzi. Jeśli wybierasz dopiero pojemnik, przeczytaj nasz tekst o tym, czym jest kompostownik przydomowy i jak o niego dbać.
Jak dbać o wilgotność pryzmy zimą?
Pryzma ma być wilgotna jak wyciśnięta gąbka, nie sucha i nie przemoczona. Zimą częściej grozi jej nadmiar wody z deszczu i roztopów niż przesuszenie.
Oregon State University podaje jako cel wilgotność około 50-60% (2). W praktyce: ściśnij garść materiału w dłoni. Jeśli kapie woda, jest za mokro i trzeba dołożyć suchego brązowego materiału. Jeśli materiał się sypie, jest za sucho.
Przemoczona pryzma traci powietrze i zamiast się rozkładać, zaczyna gnić. Dlatego plandeka lub pokrywa jest zimą tak przydatna (2)(4).
Czy przerzucać kompost zimą?
Raczej nie. Przerzucanie zimą wypuszcza ciepło z wnętrza pryzmy i jeszcze bardziej spowalnia rozkład (1).
Latem przerzucanie napowietrza pryzmę i przyspiesza pracę. Zimą wychładza środek, który z trudem trzymał ciepło. Poczekaj z widłami, aż pryzma całkowicie rozmarznie (1). Wyjątek to sytuacja, gdy pryzma jest przemoczona i zaczyna cuchnąć. Wtedy lepiej delikatnie wmieszać suchy materiał w górną warstwę, niż zostawić problem do wiosny.
Czego nie wrzucać do kompostownika zimą?
Zimą obowiązują te same zasady co przez resztę roku. Zmienia się tylko jedno: popiół z pieca pojawia się w domu częściej, a z węgla do kompostu się nie nadaje.
- popiół z węgla, brykietu i spalonych śmieci,
- mięso, kości, ryby i nabiał, które w zimnej pryzmie długo leżą i wabią zwierzęta,
- tłuszcze i resztki potraw z dużą ilością oleju,
- odchody psów i kotów,
- chore rośliny i chwasty z nasionami,
- sól drogowa i śnieg odgarnięty z posypanych chodników.
W zimnej pryzmie nie ma wysokiej temperatury, która mogłaby ograniczyć nasiona chwastów czy patogeny, więc zimą bądź jeszcze ostrożniejszy. Pełną listę znajdziesz w artykule co można, a czego nie można wrzucać do kompostownika przydomowego.
Jak zrobić wiosenny „restart” kompostu?
Gdy pryzma całkowicie rozmarznie, przerzuć ją, sprawdź wilgotność i wyrównaj proporcję zielonego i brązowego materiału. Wtedy rozkład szybko wraca do normalnego tempa.
- Poczekaj, aż pryzma rozmarznie w całości, nie tylko z wierzchu (1).
- Zdejmij warstwę izolacji. Suche liście i słomę zostaw, przydadzą się jako materiał brązowy.
- Przerzuć pryzmę, rozbij zbite grudy i wymieszaj warstwy z różnych miesięcy.
- Oceń wilgotność metodą gąbki. Za mokro: dodaj karton lub liście. Za sucho: podlej.
- Wybierz z dołu gotowy kompost, jeśli jakiś się zebrał.
Zmrożone i rozmrożone resztki rozkładają się po odwilży sprawnie, a zgromadzony przez zimę materiał bogaty w azot daje pryzmie dobry start (5). Więcej o wiosennych pracach przy kompoście przeczytasz w poradniku jak przygotować kompost na wiosnę.
Czy biopreparat do kompostu działa zimą?
Bakterie z biopreparatu podlegają tym samym prawom co bakterie, które już żyją w pryzmie. W zimnie też pracują wolniej, więc najwięcej dadzą, gdy pryzma jest ciepła i aktywna.
Dlatego dobry moment na preparat to wiosenny restart: pryzma jest przerzucona, wilgotna, a temperatura rośnie. Producent opisuje, że po zastosowaniu preparatu w aktywnej pryzmie pierwszym sygnałem pracy jest wyczuwalne ciepło w jej środku. Jeśli pryzma pozostaje zimna, warto sprawdzić wilgotność i proporcję materiału zielonego do brązowego.

BioMe Kompostownik
Bakterie kwasu mlekowego i Bacillus z enzymami (celulaza, proteazy, amylaza, lipaza), które rozkładają liście, karton i resztki kuchenne w pryzmie. Opakowanie 250 g wystarcza na ok. 3 m³ kompostu, najlepiej sprawdza się w ciepłej, wiosennej pryzmie.
Zobacz produktFAQ: kompostownik zimą
Czy kompost może zamarznąć?
Tak, zwłaszcza mała pryzma. Gdy zamarznie w całości, rozkład staje, ale mikroorganizmy przetrwają i wrócą do pracy po odwilży (1).
Czy zimą trzeba podlewać kompost?
Zwykle nie. Zimą częściej problemem jest nadmiar wody z deszczu i roztopów. Podlej tylko wtedy, gdy materiał w zamkniętym pojemniku wyraźnie się przesuszył i sypie się w dłoni.
Czy można wrzucać popiół z kominka do kompostu zimą?
Popiołu z węgla, brykietu i spalanych śmieci nie wrzucaj. Popiół z czystego, niemalowanego drewna to osobny temat, który omawiamy w artykule o tym, co można wrzucać do kompostownika.
Co zrobić, gdy kompostownik zapełni się przed wiosną?
Wybierz z dołu gotowy kompost, jeśli pojemnik ma klapkę. Możesz też trzymać nadwyżkę resztek w zamykanym wiadrze i dołożyć je wiosną (1)(5).
Kiedy najlepiej dodać biopreparat do kompostu?
Gdy pryzma jest ciepła i aktywna, czyli najczęściej wiosną, po rozmarznięciu i przerzuceniu. W mroźnej pryzmie bakterie z preparatu pracują tak samo wolno jak pozostałe.
- University of Kentucky, Martin-Gatton CAFE, „Don’t forget, you can still compost in winter”, exclusives.mgcafe.uky.edu
- Oregon State University Extension Service, „Keep the compost cooking on the farm this winter”, extension.oregonstate.edu
- Cornell Waste Management Institute, „Science and Engineering: Microorganisms”, compost.css.cornell.edu
- NC State Extension, Lee County Center, „Winterizing Your Compost: Essential Tips for Hot, Cold, and Vermicomposting”, lee.ces.ncsu.edu
- Saskatchewan Waste Reduction Council, „Composting in the Cold: Indoors and Out”, saskwastereduction.ca