pH ścieków w przydomowej oczyszczalni: co je obniża, co podnosi i dlaczego bakterie tego nie lubią
Bakterie w przydomowej oczyszczalni pracują najlepiej, gdy ścieki mają odczyn zbliżony do obojętnego, czyli pH około 6,5-7,5. Kwaśne środki czystości w dużej ilości obniżają pH, a żrące udrażniacze, wybielacze i mocno zasadowa chemia je podnoszą. Do tego sama oczyszczalnia potrafi zakwasić ścieki w trakcie nitryfikacji. Jeśli pH regularnie wychodzi poza ten zakres, oczyszczanie zwalnia, a na odpływie pojawia się mętna, gorzej oczyszczona woda.
W tym artykule wyjaśniamy prosto, co oznacza pH, skąd biorą się jego wahania w domowej instalacji i jak sprawdzić, czy u Ciebie wszystko jest w porządku.
Czym jest pH i jak czytać tę skalę?
pH to miara tego, jak kwaśna albo zasadowa jest woda. Skala ma zakres od 0 do 14, a 7 oznacza odczyn obojętny (1).
Wszystko poniżej 7 jest kwaśne, wszystko powyżej 7 zasadowe. Skala nie jest liniowa: każdy stopień to dziesięciokrotna zmiana. Woda o pH 5 jest dziesięć razy bardziej kwaśna niż woda o pH 6 (1). Dlatego różnica między pH 7 a pH 5 to dla bakterii ogromna zmiana warunków, choć na papierze wygląda niewinnie.
Przy jakim pH bakterie w oczyszczalni pracują najlepiej?
Dla mikroorganizmów oczyszczających ścieki najkorzystniejszy jest odczyn obojętny, w przedziale pH 6,5-7,5. Poza tym zakresem bakterie nadal żyją, ale pracują mniej wydajnie (2).
Szczególnie wrażliwe są bakterie nitryfikacyjne, które zamieniają amoniak w azotany. Lubią odczyn raczej lekko zasadowy: według materiału Water Environment Federation najszybciej pracują przy pH około 8,0-8,5, a ich aktywność wyraźnie spada poniżej pH 6,8 (3). Przy pH 5,8-6,0 nitryfikacja może iść już tylko z szybkością 10-20% tej, jaką ma przy pH 7,0 (3).
Dlatego w praktyce dąży się do odczynu blisko obojętnego, przy którym dobrze radzą sobie zarówno bakterie rozkładające materię organiczną, jak i nitryfikatory. Więcej o tym, jak dzielą się role w zbiorniku, przeczytasz w artykule bakterie tlenowe i beztlenowe w oczyszczaniu ścieków.
Co w domu obniża pH ścieków?
pH obniżają głównie kwaśne środki czystości używane w dużej ilości oraz woda o małej zasadowości. Specjaliści od małych oczyszczalni wymieniają też bardzo duże ilości odpadów z nabiału, napojów gazowanych, kawy, pieczenia i domowych przetworów (2).
Pojedyncze umycie kabiny prysznicowej odkamieniaczem czy szklanka octu wylana do zlewu rozcieńczają się w całym zbiorniku. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy kwaśna chemia trafia do odpływu regularnie i w dużych porcjach, na przykład przy generalnym odkamienianiu całej łazienki, wielu sprzętów naraz albo przy przetworach robionych w dużych ilościach.
Osobnym źródłem kwaśnych ścieków jest kondensat z kotła kondensacyjnego. W sezonie grzewczym płynie on do kanalizacji codziennie, więc jeśli masz taki kocioł, sprawdź, czy kondensat przechodzi przez neutralizator. Ten temat opisujemy w osobnym artykule.
A solanka ze zmiękczacza wody? Roztwór soli kuchennej sam w sobie ma odczyn zbliżony do obojętnego, więc nie jest typowym „zakwaszaczem”. Dla oczyszczalni liczy się przy nim raczej ilość soli i wody z płukania. Szczegóły znajdziesz w tekście zmiękczacz wody a oczyszczalnia biologiczna.
Co podnosi pH ścieków?
pH podnoszą środki zasadowe: część proszków i płynów do prania, środki czyszczące na bazie mydła, wybielacze oraz żrące udrażniacze do rur. Znaczenie ma też woda o wysokiej zasadowości (2).
Najmocniej działają żrące udrażniacze. Wiele z nich zawiera wodorotlenek sodu, czyli sodę kaustyczną, jedną z najsilniejszych zasad używanych w domu. Wybielacze chlorowe są zasadowe, a przy tym dezynfekują, więc uderzają w bakterie podwójnie: odczynem i samym chlorem.
Jeżeli zatyka Ci się odpływ, zamiast żrącej chemii możesz sięgnąć po udrażniacz biologiczny albo mechaniczne czyszczenie syfonu. Tak samo przy praniu: dobrze dobrane dawki detergentu to mniej zasadowej chemii w zbiorniku.
| Obniża pH (zakwasza) | Podnosi pH (alkalizuje) |
|---|---|
| Kwaśne odkamieniacze i środki do łazienki w dużych ilościach | Żrące udrażniacze z sodą kaustyczną |
| Kondensat z kotła bez neutralizatora | Wybielacze chlorowe |
| Duże ilości resztek nabiału, napojów, przetworów | Część detergentów do prania i środków na bazie mydła |
| Woda o małej zasadowości | Woda o wysokiej zasadowości |
| Nitryfikacja w samej oczyszczalni |
Dlaczego nitryfikacja sama obniża pH?
Bo bakterie nitryfikacyjne, utleniając amoniak, zużywają zasadowość ścieków, czyli ich naturalny „bufor” chroniący przed zakwaszeniem. Na każdy miligram utlenionego azotu amonowego przypada około 7,1 mg zasadowości (w przeliczeniu na węglan wapnia) (2) (3).
Zasadowość to coś innego niż pH. pH mówi, jaki odczyn jest teraz. Zasadowość mówi, ile kwasu ścieki mogą jeszcze „przyjąć”, zanim pH zacznie spadać. Gdy bufor się wyczerpie, nitryfikacja może obniżyć pH do poziomu, który hamuje bakterie (2).
To ciekawy paradoks: im lepiej pracuje komora napowietrzania, tym więcej zasadowości zużywa. W dobrze zaprojektowanej oczyszczalni domowe ścieki zwykle mają jej dość. Problem pojawia się, gdy nałożą się trzy rzeczy: miękka woda o małej zasadowości, kwaśne dopływy z domu i intensywna nitryfikacja. Jak tlen wpływa na pracę bakterii, opisujemy w artykule napowietrzanie ścieków: co, jeśli jest za mało tlenu.
Dlaczego bakterie źle znoszą zbyt niskie lub zbyt wysokie pH?
Bo enzymy, którymi bakterie rozkładają zanieczyszczenia, działają sprawnie tylko w określonym zakresie odczynu. Poza nim procesy zwalniają, a przy skrajnych wartościach część mikroorganizmów ginie.
W oczyszczalni widać to po skutkach, a nie od razu. Spada sprawność usuwania zanieczyszczeń, ścieki na odpływie mętnieją, może pojawić się nieprzyjemny zapach. Najszybciej reagują nitryfikatory, bo rosną wolno i trudno je odbudować po „szoku”. Dlatego jednorazowy duży zrzut żrącej chemii potrafi rozregulować oczyszczalnię na dłużej niż jeden dzień.
Jak zmierzyć pH ścieków w przydomowej oczyszczalni?
Najprościej paskami wskaźnikowymi lub kieszonkowym pH-metrem, a najdokładniej w laboratorium. Próbkę pobiera się zwykle z odpływu oczyszczalni lub studzienki kontrolnej, jeśli ją masz.
- Paski lub zestaw kolorymetryczny. Wybierz paski o zakresie dopasowanym do ścieków, mniej więcej pH 4-10, i takie, które pokazują zmiany co 0,1 jednostki (2). Szerokie paski 1-14 dają tylko orientację.
- Kieszonkowy pH-metr. Wygodny w terenie, ale musi być kalibrowany zgodnie z instrukcją producenta, inaczej wynik może być mylący (2).
- Laboratorium. Pomiar pH-metrem laboratoryjnym jest najdokładniejszy (2). Przy okazji możesz zlecić inne parametry, jeśli podejrzewasz, że oczyszczalnia słabo pracuje.
Jeden pomiar mówi niewiele. Lepiej zmierzyć pH kilka razy w odstępie dni, w podobnych warunkach, i zapisywać wyniki. Wtedy zobaczysz, czy odczyn jest stabilny, czy skacze po konkretnych zdarzeniach, na przykład po dużym sprzątaniu.
Czy limit pH 6,5-9,5 z przepisów dotyczy przydomowej oczyszczalni?
Nie. Przedział pH 6,5-9,5 pochodzi z rozporządzenia o warunkach wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych (4). Dotyczy firm, które odprowadzają ścieki przemysłowe do sieci kanalizacyjnej.
Przydomowa oczyszczalnia to inna sytuacja, więc nie traktuj tego przedziału jako normy dla swojego zbiornika. Dla Ciebie ważniejsze jest, czy bakterie mają dobre warunki do pracy, a tu lepszym punktem odniesienia jest odczyn bliski obojętnemu.
Kiedy wezwać serwis oczyszczalni?
Wezwij serwis, gdy pH kilka razy z rzędu wychodzi wyraźnie poza zakres 6,5-7,5 albo gdy wraz ze zmianą odczynu pojawia się mętny odpływ, zapach lub alarm sterownika. Nie koryguj odczynu na własną rękę wapnem czy sodą.
Dodawanie chemii „na oko” łatwo przesadzić, a wtedy z jednego problemu robią się dwa. Serwisant sprawdzi napowietrzanie, ilość osadu, pracę sterownika i podpowie, czy w Twojej instalacji potrzebna jest korekta zasadowości. Ty w tym czasie możesz zrobić coś prostego: przez kilka tygodni ograniczyć żrącą i silnie kwaśną chemię oraz sprawdzić, czy kondensat z kotła przechodzi przez neutralizator.
Jak wspierać bakterie, gdy odczyn wraca do normy?
Gdy przyczyna wahań pH jest już usunięta, możesz uzupełnić florę bakteryjną biopreparatem. Pamiętaj tylko, że biopreparat nie reguluje pH, więc nie zastąpi usunięcia źródła problemu.
Do oczyszczalni z komorą napowietrzania, SBR, osadem czynnym czy złożem biologicznym pasuje preparat przygotowany właśnie pod takie układy. Według strony produktu wspiera on nitryfikację amoniaku i pomaga w regeneracji mikroflory po kontakcie z chemią gospodarczą.

BioMe do oczyszczalni z napowietrzaniem
Bakterie Bacillus i 5 enzymów hydrolitycznych dla oczyszczalni SBR i z osadem czynnym. Uzupełnia osad czynny i wspiera odbudowę mikroflory po chemii gospodarczej.
Zobacz produktJeśli masz oczyszczalnię innego typu, na przykład z drenażem rozsączającym albo hybrydową, możesz wybrać preparat uniwersalny. Sam ma odczyn pH 5-8, więc nie wnosi do zbiornika żrącej chemii.

BioMe do oczyszczalni ścieków Wastewater Solution
Granulat z bakteriami Bacillus i pięcioma enzymami do oczyszczalni tlenowych i beztlenowych. Odbudowuje florę bakteryjną osłabioną przez detergenty i środki antybakteryjne.
Zobacz produktFAQ: pH ścieków w przydomowej oczyszczalni
Jakie pH powinny mieć ścieki w przydomowej oczyszczalni?
Najlepiej zbliżone do obojętnego, w przedziale około 6,5-7,5. W takich warunkach mikroorganizmy oczyszczające ścieki pracują najwydajniej (2).
Czy ocet wylany do zlewu zaszkodzi oczyszczalni?
Niewielka ilość octu rozcieńcza się w zbiorniku i nie powinna rozregulować oczyszczalni. Problemem są duże, regularne porcje kwaśnej chemii.
Czy żrący udrażniacz może zabić bakterie w oczyszczalni?
Może im mocno zaszkodzić, bo zawiera silną zasadę, która gwałtownie podnosi pH. Lepiej wybierać udrażniacze biologiczne lub czyścić syfon mechanicznie.
Dlaczego pH spada, choć nie używam kwaśnej chemii?
Przyczyną może być sama nitryfikacja, która zużywa zasadowość ścieków (2), albo kondensat z kotła bez neutralizatora. Przy stałym spadku pH skontaktuj się z serwisem.
Czy biopreparat podniesie lub obniży pH?
Nie, biopreparat nie służy do regulacji odczynu. Uzupełnia bakterie, gdy przyczyna wahań pH została już usunięta.
- U.S. Geological Survey, „pH scale”, usgs.gov
- Sara Heger (University of Minnesota, Onsite Sewage Treatment Program), „What’s Your pH?”, Onsite Installer, onsiteinstaller.com
- Mary Evans, Gary Sober, „How Alkalinity Affects Nitrification”, Water Environment Federation, cwea.org
- Rozporządzenie Ministra Budownictwa z dnia 14 lipca 2006 r. w sprawie sposobu realizacji obowiązków dostawców ścieków przemysłowych oraz warunków wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych, tekst jednolity Dz.U. 2016 poz. 1757, § 8 pkt 3, api.sejm.gov.pl