Kompost jesienią: co wrzucać, jak przygotować kompostownik na zimę i co zrobić z liśćmi

Jesień to najlepszy moment, żeby założyć nową pryzmę i opróżnić kompostownik z dojrzałego kompostu. Opadłe liście to cenny materiał, ale trzeba je mieszać z zielonymi resztkami, takimi jak trawa i odpadki kuchenne, bo same rozkładają się bardzo wolno. Przed zimą rozdrobnij materiał, utrzymuj umiarkowaną wilgotność i okryj pryzmę. Rozkład zimą zwolni, ale ruszy wiosną. Liście kasztanowca zaatakowane przez szrotówka lepiej oddać do odbioru bioodpadów.

Co zrobić z kompostownikiem jesienią?

Wybierz dojrzały kompost, załóż nową pryzmę z jesiennych resztek i przygotuj ją na zimę. Dzięki temu wiosną będziesz mieć miejsce na świeży materiał, a jesienna pryzma zdąży się częściowo rozłożyć.

1. Sprawdź dolną część kompostownika. Ciemny, gruzełkowaty materiał o zapachu leśnej ziemi jest gotowy.
2. Przesiej dojrzały kompost i rozłóż go na grządkach lub pod krzewami.
3. Nierozłożone kawałki wrzuć z powrotem do nowej pryzmy.
4. Zbieraj liście, resztki z grządek i ostatnie koszenie trawy na nową pryzmę.
5. Przed mrozami okryj pryzmę.

Czy liście nadają się do kompostu?

Tak, to jeden z najlepszych materiałów jesienią. Są bogate w węgiel, więc w kompoście pełnią rolę tak zwanego brązowego składnika. Same jednak rozkładają się wolno i łatwo się zlepiają.

Mikroorganizmy w kompoście potrzebują zarówno węgla, jak i azotu. Liście i gałązki dostarczają węgla, a trawa i odpadki kuchenne azotu. Specjaliści z Uniwersytetu Nebraski radzą łączyć suche liście z zielonymi resztkami, takimi jak skoszona trawa (1). Bez tego pryzma z samych liści może leżeć prawie nietknięta przez wiele miesięcy.

Jak przygotować liście:

• rozdrobnij je, na przykład kosiarką z koszem, bo drobne kawałki rozkładają się szybciej i nie tworzą zbitych warstw,
• układaj je na zmianę z zielonym materiałem, a nie jedną grubą warstwą,
• nadmiar liści przechowaj w workach lub siatkowym pojemniku i dokładaj do kompostu stopniowo, także wiosną i latem razem z trawą.

Szczegółową listę tego, co można, a czego nie warto kompostować, znajdziesz w poradniku co można, a czego nie można wrzucać do kompostownika.

Których liści nie wrzucać do kompostownika?

Ostrożnie z liśćmi kasztanowca zaatakowanymi przez szrotówka i z liśćmi chorych roślin. Liście orzecha nadają się do kompostu, ale wymagają czasu.

Kasztanowiec. W opadłych liściach zimują poczwarki szrotówka kasztanowcowiaczka. Wrocławski Zarząd Zieleni Miejskiej wskazuje, że systematyczne grabienie i utylizacja zarażonych liści to najtańsza i najlepsza metoda walki z tym szkodnikiem (2). Jeśli Twoja pryzma nie nagrzewa się mocno, bezpieczniej oddać takie liście do odbioru bioodpadów.

Orzech. Liście orzecha zawierają juglon, który hamuje wzrost wielu roślin. W kompoście się rozkłada. Dane Uniwersytetu Stanowego Ohio dla orzecha czarnego mówią o kilku tygodniach w kompoście i nawet do dwóch miesięcy w glebie (3). Kompost z dużą ilością liści orzecha zostaw do pełnego dojrzenia, a przed użyciem możesz go sprawdzić, wysiewając w nim kilka roślin.

Czy kompost rozkłada się zimą?

Rozkład zwalnia, gdy robi się zimno, ale się nie zatrzymuje całkowicie, szczególnie w środku dużej pryzmy. Wiosną, gdy się ociepli, mikroorganizmy wracają do pełnej pracy.

Większa pryzma lepiej utrzymuje ciepło niż mała. W małym pojemniku materiał może przemarznąć, ale nic się nie stanie. Po rozmrożeniu rozkład ruszy dalej. Jesienią nie oczekuj więc szybkiego efektu, a raczej przygotuj materiał tak, żeby wiosną szybko wystartował.

Jak przygotować kompostownik na zimę?

Zadbaj o właściwą wilgotność, dostęp powietrza i okrycie. Pryzma ma być wilgotna jak wyciśnięta gąbka, nie mokra.

• Przerzuć pryzmę przed zimą, żeby ją napowietrzyć i wymieszać warstwy.
• Nie dopuść do przemoczenia. Nadmiar wody sprzyja gniciu i nieprzyjemnemu zapachowi (1). Otwartą pryzmę osłoń przed długimi deszczami.
• Okryj ją warstwą słomy, liści lub matą, która chroni przed wychłodzeniem, ale przepuszcza powietrze. Unikaj szczelnej folii przylegającej do materiału.
• Dokładaj odpadki kuchenne także zimą, przykrywając je warstwą liści lub ziemi, żeby nie przyciągały zwierząt.

Jeśli masz psa, zamknij lub ogródź kompostownik. Spleśniałe resztki jedzenia w kompoście mogą być dla psów groźne.

Czy jesienią stosować preparat do kompostu?

Możesz, szczególnie przy zakładaniu nowej pryzmy z dużą ilością liści. Preparat wprowadza bakterie i enzymy, które rozkładają celulozę i inne składniki materiału roślinnego.

Preparat nie zastąpi jednak podstaw. Pryzma z samych suchych liści, zbyt mokra albo zbita nie rozłoży się szybko, niezależnie od dodatków. Najpierw zadbaj o mieszankę, wilgotność i powietrze, a preparat traktuj jako wsparcie. Porównanie różnych środków znajdziesz w artykule jaki środek do kompostu jest najlepszy.

BioMe Kompostownik

Bakterie kwasu mlekowego i Bacillus z celulazą, proteazami, amylazą i lipazą, które wspierają rozkład liści, trawy i resztek roślinnych. Posypujesz nim kolejne warstwy pryzmy podczas jej układania.

Zobacz produkt

Jak wykorzystać dojrzały kompost jesienią?

Rozłóż go na pustych grządkach, pod drzewami i krzewami lub użyj jako ściółki. Jesienią możesz też przygotować w ten sposób grządki pod wiosenne siewy.

• Na pustych grządkach rozłóż warstwę kompostu i płytko wymieszaj z glebą.
• Wokół krzewów i bylin rozłóż kompost jako ściółkę, która chroni korzenie zimą.
• Niedojrzały kompost zostaw w pryzmie albo użyj go tylko jako ściółki na powierzchni, nie mieszaj go z glebą przy siewach.

Co zrobić z kompostem po zimie, opisujemy w poradniku jak przygotować kompost na wiosnę.

FAQ: kompost jesienią

Czy można kompostować same liście?

Można, ale rozkład potrwa długo. Szybciej pójdzie, gdy liście rozdrobnisz i zmieszasz z zielonym materiałem, na przykład trawą lub odpadkami kuchennymi.

Czy kompost trzeba przykrywać na zimę?

Warto. Okrycie ze słomy, liści lub maty chroni pryzmę przed wychłodzeniem i przemoczeniem, a jednocześnie przepuszcza powietrze.

Czy jesienią można wrzucać do kompostu chore rośliny z grządek?

Lepiej nie wrzucać roślin z wyraźnymi objawami chorób do przydomowego kompostownika. Choroby mogą przetrwać i wrócić z kompostem na grządki.

Czy zimą można dokładać odpadki kuchenne?

Tak. Przykrywaj je warstwą liści lub ziemi. Rozłożą się wolniej niż latem, ale wiosną szybko ruszą.

Jak poznać, że kompost jest dojrzały?

Jest ciemny, gruzełkowaty, pachnie jak leśna ziemia i nie widać w nim już pierwotnych resztek, poza pojedynczymi twardszymi kawałkami.

Źródła

1. Browning S., „Turn Autumn Leaves into Compost”, Nebraska Extension, 2022, lancaster.unl.edu.
2. Zarząd Zieleni Miejskiej we Wrocławiu, „Jesienne grabienie liści”, 2013, wroclaw.pl.
3. Elisabeth C. Miller Library, University of Washington, „Walnut leaves in compost” (cytat z materiałów Ohio State University), depts.washington.edu.