Fosforany w tabletkach do zmywarki: czy jeszcze są, czym je zastąpiono i jak czytać etykietę

Fosforany w tabletkach do zmywarki zmiękczały wodę i pomagały usuwać brud, ale po spłukaniu użyźniały rzeki i jeziora, co prowadzi do zakwitów glonów. Dlatego od 1 stycznia 2017 roku w Unii Europejskiej detergent do zmywarki nie może zawierać 0,3 g fosforu lub więcej w standardowej dawce. Dziś większość tabletek zamiast fosforanów zawiera cytryniany, polikarboksylany lub inne związki wiążące wapń. W składzie mogą jednak nadal występować fosfoniany, które też zawierają fosfor.

Po co były fosforany w tabletkach do zmywarki?

Głównie do zmiękczania wody. Fosforany wiążą wapń i magnez, dzięki czemu detergent działa skuteczniej, a na szkle i w zmywarce nie osadza się kamień.

Przez lata fosforany, a zwłaszcza trójpolifosforan sodu, były podstawą proszków i tabletek. Były tanie i skuteczne: pomagały utrzymać brud w wodzie, żeby nie osiadał z powrotem na naczyniach, i chroniły przed matowym nalotem na szklankach.

Dlaczego fosforany szkodzą środowisku?

Bo fosfor to nawóz. Gdy trafia do rzek i jezior, przyspiesza wzrost glonów i sinic. Ten proces nazywa się eutrofizacją.

Masowy rozwój glonów zmienia kolor wody i blokuje dostęp światła. Gdy glony obumierają i się rozkładają, zużywają tlen. W efekcie w wodzie zaczyna brakować tlenu dla ryb i innych organizmów. Fosfor z detergentów to tylko jedno z jego źródeł, obok nawozów rolniczych i ścieków, ale jedno z tych, które najłatwiej ograniczyć w domu.

Ten sam mechanizm zobaczysz na mniejszą skalę w ogrodowym oczku wodnym. Opisujemy go w artykule jak pozbyć się glonów w stawie.

Czy tabletki do zmywarki nadal zawierają fosforany?

W Unii Europejskiej klasyczne tabletki z dużą ilością fosforanów zniknęły ze sklepów. Od 2017 roku całkowita zawartość fosforu w standardowej dawce detergentu do zmywarki musi być niższa niż 0,3 g (1).

Limit dotyczy całego fosforu, a nie tylko fosforanów. Dlatego w części tabletek znajdziesz niewielkie ilości fosfonianów, związków fosforu, które również wiążą wapń i stabilizują wybielacze. Mieszczą się w limicie, ale oznaczają, że produkt nie jest wolny od fosforu.

Podobne ograniczenie obowiązuje od 2013 roku dla detergentów do prania. Tam limit wynosi 0,5 g fosforu w dawce na standardowe pranie (1).

Czym zastąpiono fosforany w tabletkach do zmywarki?

Innymi związkami, które wiążą wapń i magnez albo pomagają usuwać brud. Najczęściej są to cytryniany, polikarboksylany i związki z grupy aminokarboksylanów, wspierane przez enzymy i wybielacz tlenowy.

Zmiękczacze bez fosforu radzą sobie trochę gorzej z bardzo twardą wodą. Jeśli masz twardą wodę, używaj soli do zmywarki i nabłyszczacza, a matowy nalot na szkle zniknie.

Tabletki do zmywarki EcoBen

Tabletki bez fosforanów, oparte na wybielaczu tlenowym, polikarboksylanach i niejonowych środkach powierzchniowo czynnych, z amylazą i proteazą na zaschniętą skrobię i białka. Jedna tabletka w rozpuszczalnej folii na cykl.

Zobacz produkt

Jak sprawdzić, czy tabletka ma fosforany lub fosfoniany?

Przeczytaj skład na opakowaniu. Producent musi podać główne grupy składników z przedziałem zawartości, na przykład „fosfoniany poniżej 5%”.

• Szukaj słów „fosforany” i „fosfoniany”. Jeśli żadne z nich nie występuje, tabletka nie zawiera tych grup związków fosforu.
• Napis „bez fosforanów” nie wyklucza fosfonianów. Sprawdź dokładną listę składników.
• Zwróć uwagę na wybielacz. Wybielacz tlenowy to zwykle nadwęglan sodu, a nie chlor.
• Pełny skład często znajdziesz na stronie producenta, nawet jeśli na opakowaniu jest tylko skrócony.

Czy fosforany szkodzą szambu i przydomowej oczyszczalni?

Fosforany nie zabijają bakterii w zbiorniku. Ich problem jest inny: fosfor, który trafi do ścieków, wcześniej czy później może dotrzeć do wód.

Ścieki z szamba są wywożone do oczyszczalni komunalnej. Z przydomowej oczyszczalni oczyszczona woda trafia do gruntu albo do rowu lub cieku. Im mniej fosforu wpłynie do instalacji, tym mniej go z niej odpłynie. Bakteriom w szambie i oczyszczalni bardziej szkodzą chlor, żrące udrażniacze i duże dawki środków dezynfekujących niż fosforany.

Przy szambie lub oczyszczalni zwróć uwagę na całą chemię, która płynie do kanalizacji, także tę z pralki. Więcej o tym przeczytasz w artykule czy Twoje pranie zabija bakterie w przydomowej oczyszczalni.

Czy tabletki bez fosforanów myją gorzej?

Dobrze dobrane tabletki bez fosforanów myją porównywalnie. Różnicę najczęściej widać przy bardzo twardej wodzie albo bez soli i nabłyszczacza.

Jeśli po zmianie tabletek na szkle pojawia się biały nalot, wyreguluj twardość wody w ustawieniach zmywarki i uzupełnij sól. Czyść regularnie filtr i nie przeładowuj kosza. Przy mocno przypalonych garnkach pomaga wcześniejsze namoczenie.

Jeśli chcesz ograniczyć chemię także przy ręcznym zmywaniu, przeczytaj artykuł biodegradowalny płyn do mycia naczyń: co warto wiedzieć przed zakupem.

FAQ: fosforany w tabletkach do zmywarki

Czy fosforany w tabletkach do zmywarki są zakazane?

Nie całkowicie, ale od 2017 roku w UE całkowita zawartość fosforu w standardowej dawce musi być niższa niż 0,3 g (1). To wyeliminowało klasyczne tabletki z dużą ilością fosforanów.

Czym różnią się fosforany od fosfonianów?

To różne związki fosforu. Fosforany używano w dużych ilościach do zmiękczania wody. Fosfoniany dodaje się w małych ilościach, głównie do wiązania wapnia i stabilizowania wybielaczy.

Czy fosforany są szkodliwe dla zdrowia?

Problem z fosforanami w detergentach dotyczy głównie środowiska, czyli eutrofizacji wód. Same tabletki do zmywarki, z fosforanami czy bez, trzeba trzymać z dala od dzieci, bo są drażniące.

Dlaczego po zmianie tabletek szklanki są matowe?

Najczęściej przez twardą wodę. Sprawdź ustawienie twardości w zmywarce, uzupełnij sól i nabłyszczacz.

Czy tabletki bez fosforanów nadają się przy szambie?

Tak. Przy szambie i oczyszczalni wybieraj też tabletki bez chloru, a zmywarkę uruchamiaj z pełnym koszem, żeby ograniczyć ilość wody i chemii trafiającej do zbiornika.

Źródła

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 259/2012 z dnia 14 marca 2012 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 648/2004 w odniesieniu do stosowania fosforanów i innych związków fosforu w konsumenckich detergentach piorących i konsumenckich detergentach do zmywarek automatycznych, załącznik, legislation.gov.uk.